Slechts zeventien dagen zitten er tussen de twee 81-jarige hoofdpersonen van 'In het zuiden', het openingsverhaal uit Salman Rushdies bundel De levensavond. Omdat ze dezelfde lange familienaam hebben, noemen ze elkaar Junior V. en Senior V. Het zijn buren en oude kankeraars. 'Je ziet er vreselijk uit,' zegt Junior op een gegeven moment tegen zijn makker, 'als een man die alleen nog maar wacht op de dood', waarop Senior ad rem reageert met: 'Dat is beter dan eruitzien zoals jij, als een man die nog steeds wacht op het leven.'

Er zijn natuurlijk geen twee onderwerpen die de wereldliteratuur zo beheersen als leven en dood, maar voor Rushdie kregen ze in 1989 een wel heel bijzondere urgentie. De Iraanse leider ayatollah Khomeini sprak toen een fatwa over hem uit omwille van zijn roman De duivelsverzen. De schrijver werd vogelvrij verklaard en moest jarenlang onderduiken, tot in 1998, toen de fatwa werd opgeheven.

Het gevaar van een plots opduikende dood was daarmee niet afgewend, ook niet in Rushdies werk. In De laatste zucht van de Moor (1995) werd het hoofdpersonage achtervolgd door een moordenaar, en Shalimar de clown (2005) begon met het beeld van een man met een mes in de hand, die gebogen stond over het slachtoffer dat hij net had neergestoken.

Ironie van het lot

De ironie wil dat Rushdie drie jaar geleden bijna aan zijn einde kwam, door een man die hem vijftien messteken toebracht waardoor hij zijn rechteroog verloor. Over die aanslag en de gevolgen ervan schreef Rushdie vorig jaar Mes, non-fictie van wisselende kwaliteit, waarbij vooral de dertig pagina's lange imaginaire dialoog tussen de schrijver en zijn aanvaller het in de kritiek fel te verduren kreeg. Een opeenstapeling van clichés en platitudes, klonk het.

De levensavond is daardoor zijn eerste fictiewerk na de aanslag, al hoort daar de kanttekening bij dat twee van de vijf verhalen, de kortste weliswaar, veel ouder zijn. Zoals 'In het zuiden' dus, waarin Junior uiteindelijk verongelukt, Senior van de schrik eveneens naar de dood gaat verlangen, maar als bij wonder gespaard blijft wanneer een tsunami zijn dorp treft.

In de dood noch in het leven is enige betekenis te vinden, zou je de moraal kunnen samenvatten van dit verhaal over twee rondsjokkende bejaarden, waar de inmiddels ook al 78-jarige schrijver een beetje verveeld achteraan sjokt. Veel meer dan een vingeroefening is het niet. En in hetzelfde bedje zijn nog een paar andere verhalen ziek. Zijn het geen hersenspinsels over de functie van taal, dan wel vrij onsamenhangende meta-epistels waarin een aantal dode schrijvers uit een omgevallen boekenkast klauteren.

Die aanslag heeft Rushdie geen goed gedaan, denk je dan, ware het niet voor dat ene en meteen ook langste verhaal uit de bundel, 'De muzikante van Kahani', waarin de schrijver zijn grote goocheldoos nog eens opent en de lezer volkomen naturel laat lachen, huilen en verontwaardigd zijn. Hij kan het nog, dachten we met een zucht van opluchting. Het is een satirische en soms ronduit sarcastische fabel over - wat had u gedacht? - leven en dood natuurlijk.

Centraal staat Chandni, het virtuoze wonderkind van wiskundige Raheem en zijn vroegere studente Meena. Het meisje begint op haar vierde al piano te spelen en groeit uit tot een virtuoos. Ze wordt bekend, komt in de bladen en trekt zo de aandacht van Majnoo, begenadigd cricketspeler en enige erfgenaam van het Ferdaus-imperium, bestaande uit staalfabrieken, theeplantages, scheepswerven en hotelketens. 'You sexy thing', is Majnoos eerste reactie, en hij gaat er meteen van in mirakels geloven. Dus zoekt hij Chandni op en vraagt haar ten huwelijk. Dat ze piano speelt, is iets wat hij er graag bijneemt, maar het had niet gehoeven.

Rushdie laat het verhaal vertellen door een oudere man die het klappen van de historische zweep kent. Vroeger hielden alleen de Pakistani opzichtige trouwfeesten, herinnert hij zich, en keken de Indiërs daar in de geest van Gandhi op neer. Maar de nieuwe rijken leven in een Bollywood-droom. Dat de familie Ferdaus de Berliner Philharmoniker laat overvliegen zodat Chandni op haar trouwfeest kan soleren in een paar pianoconcerto's, vindt Majnoo grandioos, terwijl het bij Chandni alleen maar schaamte opwekt.

Keizersnede

En dan is Rushdie pas goed op dreef, want Chandni moet ook een erfgenaam voortbrengen, wat opnieuw met heel wat festiviteiten gepaard zal gaan. Festiviteiten die vooraf ingepland moeten worden, waardoor het kind precies op het juiste moment ter wereld zal moeten komen, met een keizersnede. Maar zal dat plan wel slagen? In een wereld waarin ethiek is vervangen door macht en geld, en de waarheid niet langer superieur is aan de leugen, kun je alles verwachten.

Heeft Rushdie een nieuwe adem gevonden, of is De levensavond zijn afscheid van de literatuur? De titel van het boek zegt veel, natuurlijk. Zeker als je de woorden van de verteller van 'De muzikante van Kahani' erbij neemt. Wanneer hij over de oprijlaan loopt van het huis waar Chandni en haar ouders uiteindelijk gaan wonen, en waar hij als kind ook nog heeft gewoond en gespeeld met de kinderen uit de buurt, denkt hij: 'Hier bezoek ik een laatste keer mijn dagen van weleer en zij bezoeken mij. Ik zal hier niet meer komen. En aan het einde van het laantje, terwijl de kinderen spelen, kijk ik op naar het einde van mijn verhaal.'

Een beeldende literaire verhalenbundel over dood, leven en identiteit. Leggen wij ons neer bij de dood, of verzetten we ons ertegen? Slijten we onze levensavond in berusting of in razernij? En hoe leven we een zinvol bestaan als we niet kunnen weten hoe ons verhaal afloopt? Salman Rushdie behandelt in deze vijf verhalen thema's als nalatenschap en identiteit en verkent hoe we zinvol kunnen leven zonder de afloop te kennen. Rushdie brengt de landen waar hij zijn boeken schreef, India, Engeland en de VS, met personages tot leven. Met name geschikt voor een literaire lezersgroep. Salman Rushdie (Mumbai, 1947) is een wereldberoemde Brits-Amerikaanse (roman)schrijver, essayist en scenarioschrijver. Hij schreef vele boeken. Zijn werk wordt in meer dan veertig landen uitgegeven en won vele literaire prijzen, waaronder de prestigieuze de Booker Prize, de Hans Christian Andersen Literature Award en de The British Book Awards.